2019 | Birtingur útgáfufélag ehf | k.t. 620867-0129 | VSK.nr 11788 | Síðumúla 28 | Allur réttur áskilinn. Notkun á efni miðilsins er óheimil án samþykkis.

    Ekki á þeim buxunum

    Klæðnaður hefur ævinlega endurspeglað viðhorf og skoðanir samfélagsins. Kynjunum voru því lengi vel settar þröngar skorður og beinlínis bannað með lögum að karlar færu í kvenfatnað og öfugt. Konur gátu því ekki leyft sér þann munað að klæðast buxum sem eru án nokkurs vafa allra þægilegasta leiðin til að klæða mannslíkamann.

     

    Ekki er langt síðan það þótti hin versta hneisa ef sást í bera úlnliði eða okkla kvenna og þeir sem tala hvað hæst fyrir búrkubanni ættu að hafa í huga að banni við konur gengu í buxum var ekki aflétt í Frakklandi fyrr en í febrúar í ár.

    Hér á Íslandi gekk það nokkuð betur. Þuríður formaður fær reyndar undanþágu sýslumanns til að ganga í buxum við vinnu sína árið 1797, enda sáu flestir skynsamir menn að ekki væri hægt að sækja sjó á árabát íklæddur pilsi. Þrátt fyrir það var ekkert sjálfgefið að leyfið fengist.

    Öldum saman voru pils þó eini leyfilegi klæðnaður kvenna. Varla hefur verið þægilegt að ganga til allrar vinnu í pilsi. Ullarþvottur við árbakka og læki, sláttur á engjum og annar heyskapur er ekki vinna sem hentar pilsklæddum. Konur gripu í þeim tilfellum til þess ráðs að stytta pilsinn og binda þau uppi rétt um hnén.  Pilsin við íslenska kvenbúninginn voru líka mjög lengi gerð úr vaðmáli, enda veitti ekki af í vetrarkuldum á norðurslóðum. Þessi þykku óþjálu pils voru vissulega einangrandi í fosti en þung og óþægileg í votviðrum, enda eru þess dæmi að konur hafi drukknað í smálækjum vegna þess að pilsin drógu þær niður.

     Pilsin heftu ferðafrelsi

    AUGLÝSING


    Konur þurftu pilsanna vegna að sitja í söðli  þegar þær voru á ferð á hestum og það má ímynda sér álagið á hrygginn að sitja alllur undinn á hestinum í langferðum. Alveg er hugsanlegt að margar konur hafi hikað við að fara í ferðalög vegna þessa. Líklega hefur það því aukið frelsi kvenna til að hreyfa sig til muna þegar lögunum var breytt árið 1892 en þá máttu konur vera í buxum á hestbaki. 1909 er síðan enn rýmkað um og konur geta þá leyft sér að vera í reiðbuxunum á hjólhestum líka.

    Úti í heima höfðu athafnasamar konur nefnilega komið auga á það í byrjun tuttugustu aldarinnar að reiðhjólið væri hið ágætasta samgöngutæki.

    Úti í heima höfðu athafnasamar konur nefnilega komið auga á það í byrjun tuttugustu aldarinnar að reiðhjólið væri hið ágætasta samgöngutæki. Það gaf þeim færi á að komast hratt mili áfangastaða og frítíminn nýttist þar af leiðandi betur. Hjólin notuðu þær líka til að koma boðskapnum um nauðsyn kosningaréttar og kjörgengis til handa konum sem víðast. Hjólreiðarnar urðu þannig til að flýta því að konur fóru að taka hefðbundnum kvenklæðnaði með fyrirvara. Hin bandaríksa Amelia Bloomer var bæði hjólreiðamaður og kvenréttindasinni. Hún vildi fyrst og fremst fá að klæðast þægilegum fatnaði og fór því í buxum á hjólið . Aðrar konur tóku þetta upp líka og þessar fyrstu hjólabuur fengu nafnið „bloomers·.

    Þetta var heilmikil uppreisn gegn viðteknum venjum og þessar konur fengu að kenna á fordómum samfélagsins. Þær voru stimplaðar lauslátar fyrir að hjóla um í buxum og þar að auki klofvega. Ekki var óalgengt að komið væri fram við þessar konur eins og vændiskonur og þær voru kallaðar mellur, dræsur, druslur, og hórur og í nokkrum ríkjum Bandaríkjanna.  Beggja vegna Atlantsála voru þær sektaðar fyrir að brjóta gegn almennu velsæmi ef til þeirra sást. Þær héldu þó sínu striki og stofnuðu samtök sem höfðu það að markmiði að stefna að því að  kvenfatnaður yrði hentugri og þær kölluðu bloomerfötin  kvenfrelsisbúninginn. Þessi fyrsta hreyfing kvenna í átt að frjálslegri klæðnaði var þó skammlíf og enn var ralsvert í að pilsin yrðu látin víkja..

    Tískan verður til

    Á þriðja áratug síðustu aldar fór efnahagur batnandi og með því varð fatnaður meira en nauðsynjavara og vörn gegn kulda. Menn gátu veitt sér meira í klæðnaði og þar með varð til tíska og stíll.  Gabrielle Chanel, sem kallaði sig Coco Chanel, var uppreisnargjörn áhugakona um föt. Hún var lunkin saumakona og hönnuður og hún lagði að margra mati grunninn að þeirri tísku sem við þekkjum í dag . Hún kom þægilegum fatnaði í tísku, var með þeim fyrstu til að ganga í buxum, frelsaði konur úr lífstykkjunum og hóf að framleiða kjóla úr þægilegu ullarjersey-efni sem hafði fram að því aðeins verið notað í nærföt.

    Í fyrri heimstyrjöldinni féll ábyrgðin af því að halda öllu gangandi á heimavígstöðvunum á herðar kvenna. Konur í Evrópu og Bandaríkjunum streymdu út á vinnumarkaðinn og til þess að geta gengt mörgum af þeim störfum sem af þeim var krafist þurfti að bregða sér í hlífðarfatnað, samfestinga, buxur og jakka. Ný tíska varð til.

    Kjólsíddin styttist einnig stöðugt sem og hárið. Konur fórnuðu smátt og smátt eftir því sem leið á þriðja og fjórða áratuginn lokkunum og voru að lokum komnar með drengjakoll.

    Coco Chanel einbeitti sér að því að hanna flíkur sem auðvelduðu konum vinnuna

    Coco Chanel skynjaði þetta öðrum fremur og hún hóf að hanna flíkur sem auðvelduðu konum vinnuna. Kjólsíddin styttist einnig stöðugt sem og hárið. Konur fórnuðu smátt og smátt eftir því sem leið á þriðja og fjórða áratuginn lokkunum og voru að lokum komnar með drengjakoll. Íslenskar konur voru engir eftirbátar þeirra erlendu. Þær fylgdust vel með og á síldarplönum stóðu stúlkur í samfestingum, smekkbuxum og hlífðargöllum og söltuðu, eins og þær ættu lífið að leysa.  Konur voru fljótar að finna að allar hreyfingar voru auðveldari í buxum en pilsum og í kjölfarið breyttist sýn konunnar á eigin líkama.

    Grannur líkami verður flottur

    Til þessa tíma má rekja þá aðdáun sem grannur hraustlegur líkami nýtur í dag. Það, sem áður var kallað, „þroskaður kvenleiki”  ávalar mjaðmir, mikil brjóst og grannt mitti hvarf úr móð. Kjólar Charlestone-tímabilsins voru líka beinlínis sniðnir til að draga úr þessum einkennum og fyrstu buxurnar sem Coco hannaði eru fallegri á grönnum mjöðmum en breiðum.

    Nú á dögum kippa fáir á Vesturlöndum sér upp við að sjá konur í buxum. Baráttan er hins vegar rétt að byrja víða í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku.

    Um þetta leyti tóku konur líka að stunda íþróttir. Þær fengu meira fjárhagslegt sjálfstæði og gátu sjálfar ákveðið í hvað þær eyddu peningunum.  Og auðvitað urðu föt, snyrtivörur og fylgihlutir fyrir valinu hjá þeim mörgum. Árið 1923 fóru kvikmyndasýningar að verða algengar á Íslandi. Fatnaður leikaranna vakti athygli og þeir urðu helstu tískufyrirmyndir ekki bara ungu kynslóðarinnar heldur gjörbyltu þeir klæðaburði þjóðarinnar.

    Við getum þakkað formæðrum okkar þá staðreynd að við getum klæðst víðum, þröngum, stuttum, síðum, hálfsíðum buxum í öllum litum og sniðum og víst er það frelsi.

    Nú á dögum kippa fáir á Vesturlöndum sér upp við að sjá konur í buxum. Baráttan er hins vegar rétt að byrja víða í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Konur í Súdan krefjast þess nú að fá að ganga í buxum en þar er konum enn refsað fyrir að ganga í buxum. Margar telja að kvenbúrskonur soldána hins forna Ottómanveldis hafi gengið í buxum innan kvenbúrsins og við það eru skálmvíðar buxur teknar saman um ökklan kenndar en þær hafa ekkert með konur soldánsins að gera. Þær eru upprunnar í Indlandi en þar hafa buxur verið hluti af hefðbundnum kvenfatnaði lengi. Konur í Tyrklandi  og Persíu gengu hins vegar í kjólum.  Ýmis teikn eru þó á lofti um að það kunni að breytast ef uppreisn kvennanna í Súdan breiðist út

    Við getum hins vegar þakkað formæðrum okkar þá staðreynd að við getum klæðst víðum, þröngum, stuttum, síðum, hálfsíðum buxum í öllum litum og sniðum og víst er það frelsi.

    Lestu meira

    Annað áhugavert efni

    Nýjast á Mannlíf.is