Ekki má vanmeta meðfætt fegurðarskyn barna

Deila

- Auglýsing -


Líklega vilja flestir ungir foreldrar vilja að börn þeirra kynnist heillandi heimi bóka sérstaklega ef þeir eru sjálfir bókaunnendur. Hjónin Sverrir Norland og Cerise Fontaine falla sannarlega í þann flokk en þau gengur lengra en flestir aðrir. Þau stofnuðu eigin bókaforlag til að tryggja að barnið þeirra og önnur íslensk börn fengju að kynnast eftirlætisbókunum þeirra. Am forlag býður hins vegar í dag upp á margvíslegar bækur og útgáfan er alltaf að vaxa.

Það er í nokkuð mikið ráðist að stofna eigið forlag bara til að koma á framfæri skemmtilegustu barnabókum sem maður þekkir. Hvers vegna ákváðuð þið að ganga svo langt?

„Vegna þess að við elskum bækur!“ segir Cerise.

Sverrir Norland og Cerise Fontaine
Mynd / Hákon Davíð Björnsson

„Bækur hafa alltaf verið miðlægar í lífi okkar beggja svo að það kom eiginlega svolítið af sjálfu sér,“ bætir Sverrir við. „Við höfum bæði alltaf lesið mikið. Mér skilst meira að segja af tengdaforeldrum mínum úti í París að Cerise hafi verið tekin að lesa þriggja ára gömul. Geri aðrir betur. Ég var nú ekki alveg svo bráðger – strákar eru yfirleitt aðeins seinni til á vitsmunasviðinu en stelpur – en hins vegar tók ég snemma að skrifa og teikna mínar eigin sögur og fylgdi þá mjög framúrstefnulegum stafsetningarreglum.“

Laðast að spennandi og hugvíkkandi bókum

„Við löðumst líka að bókum sem áþreifanlegum hlutum, sem er mikilvægt að nefna í okkar stafrænu veröld,“ heldur Cerise áfram. „Sverrir er rithöfundur og ég hef starfað við bókaútgáfu í bæði Frakklandi og Bandaríkjunum, og einnig í listasöfnum og galleríum og meðal annars komið þar að útgáfu listaverkabóka. Við erum því kröfuhörð á bæði innihald og útlit bókanna.

„Okkur langaði að geta lesið fyrir Ölmu spennandi og hugvíkkandi sögur með hrífandi teikningum sem prentaðar væru á úrvalspappír – og það á íslensku ekki síður en á ensku og frönsku.“

Þegar Alma, dóttir okkar, fæddist rann upp fyrir okkur að íslenskar bækur handa börnum voru ekki aðgengilegar í því magni, og oft ekki í þeim gæðaflokki, sem við hefðum kosið. Okkur langaði að geta lesið fyrir Ölmu spennandi og hugvíkkandi sögur með hrífandi teikningum sem prentaðar væru á úrvalspappír – og það á íslensku ekki síður en á ensku og frönsku. Úr varð að við ákváðum að ýta sjálf úr vör forlagi sem hefði slíkt markmið. Við hefjum leik með íslenskum útgáfum af völdum eftirlætisverkum okkar.  Íslensk bókaútgáfa er ótrúlega kröftug og fjölbreytt en okkur fannst engu að síður eins og hér og þar leyndust gloppur og þar með tækifæri sem okkur langaði að kanna.“

„Við höfum víðtæka reynslu úr útgáfu og góðan hóp vina og vandamanna sem stendur við bakið á okkur og þar er til staðar öll sérþekking og rúmlega það; yfirlestur, uppsetning, hönnun, ljósmyndun, kynningarstarf, klapplið o.s.frv. Ég held að það endurspeglist í útgáfunni að við gerum þetta af metnaði og ástríðu,“ segir Sverrir með áherslu.

Löngu tímabært að Tomi Ungerer kæmi til Íslands

Alma er í dag tveggja og hálfs árs en þegar hún fæddist voru þau búsett í New York. Síðastliðið ár nýttu þau til að ferðast en settust nýlega að í Reykjavík. Meðan á ferðalaginu stóð undirbjuggu þau við útgáfu þriggja fallegra bóka, Mána, Ræningjarnir þrír og Tröllið hennar Sigríðar. Þetta eru sígildar barnabækur eftir hinn margverðlaunaða Tomi Ungerer, sem bæði semur sögurnar og teiknar myndirnar. Þetta er í fyrsta skipti sem verk eftir hann koma út á íslensku. Ykkur langaði að deila með öðrum bókum Toms. Hvað var það við þessar bækur sem var svona töfrandi?

„Tomi Ungerer var algjörlega magnaður listamaður og skipar í mínum huga sömu úrvalssveit og hin dáða Tove Jansson okkar hér á Norðurlöndum, Astrid Lindgren og H.C. Andersen,“ segir Sverrir. „Hann bæði teiknar og skrifar bækur og hefur sent frá sér um hundrað og fimmtíu bækur á löngum ferli, sumar reyndar enn óútgefnar. Sögurnar hans ólga ævinlega af mikilli hugmyndakynngi og sköpunargleði svo að lesendur á öllum aldri – þriggja til hundrað og þriggja ára – breytast sjálfir í hugmyndaríka listamenn á meðan á lestrinum stendur og varðveita vonandi andagiftina ennþá lengur, jafnvel í slíku magni að þeir taki sjálfir að skrifa og teikna sögur á fullorðinsaldri.“

Fullt af sígildum sagnaminnum en koma á óvart

„Tomi er mjög þekktur í Frakklandi, bækurnar hans eru sígildar þar og allir þekkja þær,“ segir Cerise. „Þær ferðast líka auðveldlega yfir landamæri. Þær hefjast oft eins og þjóðsögur með sígildum sagnaminnum – þar úir og grúir af ræningjum, tröllum, köstulum, litlum stúlkum með ljósa lokka – en svo þróast ekkert með þeim hætti sem lesandinn sá fyrir í upphafi. Á heimsvísu hafa bækurnar hans komið út á fleiri en tuttugu tungumálum. Það var því löngu orðið tímabært að þær bærust til Íslands.“

„Hann sagði einhvern tímann að mikilvægt skapgerðareinkenni á öllum börnunum í sögunum hans væri að þau væru alltaf óttalaus.“

„Ég held að Tomi hafi gjörbreytt því hvernig barnabækur 20. aldarinnar voru skrifaðar. Hann sýnir börnum aldrei dauðhreinsaðan og falskan heim, þar sem allar sögupersónur eru einfaldar, flatar og hamingjusamar. Hann ber mikla virðingu fyrir börnum, veit að þau eru miklu skynugri en hinir fullorðnu vilja oft viðurkenna, og hann er óhræddur við að draga upp mynd af flókinni veröld, takast á við myrkari hliðar tilverunnar,“ segir Sverrir.

„Hann sagði einhvern tímann að mikilvægt skapgerðareinkenni á öllum börnunum í sögunum hans væri að þau væru alltaf óttalaus. Það finnst mér góð athugasemd, og í bókunum sem við gefum út núna koma til að mynda fyrir tvær afar sterkar stelpur sem hafa úrslitaáhrif á framvindu sögunnar. Lesendur þurfa að alast upp með sterkum kvenpersónum og karlpersónum auðvitað. Við þurfum að trúa því að við getum haft jákvæð áhrif á heiminn – og það verður sífellt mikilvægara að hafa það í huga, nú þegar ungu kynslóðirnar standa frammi fyrir svo stórum áskorunum,“ bætir Cerise við.

Vilja að bækurnar segi skemmtilegar sögur

„Þegar Alma fæddist rann upp fyrir okkur að íslenskar bækur handa börnum voru ekki aðgengilegar í því magni, og oft ekki í þeim gæðaflokki, sem við hefðum kosið,“ segir Sverrir. „Í góðri barnabók gegna bæði saga og orðanotkun lykilhlutverki. Við viljum að bækurnar okkar segi skemmtilegar sögur á fallegri íslensku. Texti í barnabók dregur oft dám af ljóðlist; hann virðist einfaldur en hvert orð er engu að síður valið af kostgæfni og þjónar hlutverki bæði í því að að ýta áfram framvindunni en einnig hljóðrænt því barnabækur eru svo oft lesnar upphátt. Þær bestu geyma því framúrskarandi sagnalist og einnig tónlist og myndlist. Við viljum að myndskreytingarnar séu örvandi og fallegar. Í bókunum, sem við gefum út, er textinn og teikningarnar nær alltaf gerðar af sömu manneskjunni. Bækurnar ættu sjálfar að vera fagrar á að líta, fagmannlega prentaðar á endingargóðan og vandaðan pappír.

Börn eru kröfuharðir lesendur og hafa meðfætt fegurðarskyn sem við ættum aldrei að vanmeta. Við viljum að það sé ánægjulegt að horfa á bækurnar okkar, handleika þær, lykta af þeim. Nú þegar skjáir eru alls staðir er sérstaklega mikilvægt að bjóða börnum upp á bækur sem eru spennandi og örvandi fyrir hugarflugið og sköpunarkraftinn en veita um leið kyrrð, ró, hægara tempó, áþreifanlega reynslu. Loks finnst okkur nauðsynlegt að segja fjölbreyttar sögur um fjölbreytt fólk af alls konar uppruna. Það mun endurspeglast í frekari útgáfu.“

Bókmenntir heimsins magnað samvinnuverkefni

Tomi Ungerer  fæddist árið 1931 í Strasborg í Frakklandi og lést 2019. Hann vavar framleiðsluglaður og frumlegur listamaður. Teikningarnar hans voru í senn einfaldar – penni, svart og litað blek – og útpældar og snjallar, skreyttar óvæntum smáatriðum og hugviti. Sverrir, þú ert rithöfundur. Hefði ekki verið einfaldast að skrifa bara sjálfur þær bækur sem þú vildir að Alma fengi að njóta?

„Ég held að ég sjálfur, sem bæði höfundur og manneskja, sé bútasaumsteppi úr öllum bókunum sem ég hef lesið; sögum, ljóðum, öðrum hugmyndaríkum textum. Að kynna Ölmu fyrir höfundi eins og Tomi Ungerer, sem stendur mér svo nærri að hann er einhvern veginn samanfléttaður inn í hugsunarheim minn og eins hjartastað, er að kynna hana fyrir sjálfum mér,“ svarar hann. „Bókmenntir heimsins eru magnaðasta samvinnuverkefni mannkyns fyrr og síðar. Það eru til svo margar undursamlegar bækur sem aldrei hafa borist til Íslands, og það er yndislegt að geta vippað völdum úrvalsverkum yfir á móðurmálið okkar fallega og unnið þannig starf sem ég tel að sé þarf samfélagslega, og staða þýðandans auðmýkri en höfundarins, sem er kærkomið. Í framtíðinni væri gaman að huga að því að gefa út barnabækur frumsamdar á íslensku, en til að byrja með langar okkur að sækja í þann mikla fjársjóð sem þegar er til úti í hinum stóra heimi.“

„Að kynna Ölmu fyrir höfundi eins og Tomi Ungerer, sem stendur mér svo nærri að hann er einhvern veginn samanfléttaður inn í hugsunarheim minn og eins hjartastað, er að kynna hana fyrir sjálfum mér.“

Hafið þið sem sagt hugsað ykkur að víkka út útgáfuna, þ.e. gefa út bækur fyrir fullorðna líka? „Ekki spurning,“ segir Cerise. „Við erum með augastað á nokkrum. Vonandi gerist það í náinni framtíð. Við vildum að bækurnar væru af hóflegri stærð og að verðið væri sanngjarnt. Við lítum svo á að barnabækur eigi ekki að vera dýr munaðarvara og eins viljum við að auðvelt sé að bera þær á sér í dagsins önn – og lesa uppi í rúmi á þægilegan hátt. Við vöndum okkur við að pakka inn bókunum, svörum öllum pöntunum sem við fáum með persónulegum hætti og höfum gaman af því að læða óvæntum glaðningi með í sendingar. Eins finnst okkur gaman að vinna í samstarfi með uppáhaldsbókabúðirnar okkar.“

Bæta hvort annað upp

Hverjir eru kostirnir við að vera einyrkjar og frumkvöðlar í nýsköpun og vinna saman? „Við höfum ólíka styrkleika og hæfileika sem nýtast vel í samvinnu. Og okkur finnst gaman að vinna saman: við höfum svipaðan smekk sem þó er nógu ólíkur til að það verði áhugaverður núningur,“ segir Cerise.

„Það skemmtilega við að koma að útgáfunni á öllum stigum er að við erum með puttana í öllum smáatriðum – og þar sem við höfum sterkar skoðanir á hverju einasta þeirra, hönnun bókanna, innihaldi og svo framvegis.“

„Ég get verið hvatvís, það flæðir eitthvað frá mér og svo er ég rokinn í næstu hugmynd; Cerise er hins vegar yfirveguð og skipulögð, listaflink í að útfæra hugmyndir á besta mögulegan hátt. Hún er líka frábær hönnuður,“ bætir Sverrir við.

„Það skemmtilega við að koma að útgáfunni á öllum stigum er að við erum með puttana í öllum smáatriðum – og þar sem við höfum sterkar skoðanir á hverju einasta þeirra, hönnun bókanna, innihaldi og svo framvegis,“ skýtur Cerise inn í. „Í vor kom út hjá okkur ein þekktasta barnabók tuttugustu aldar hjá okkur, vinsælt verk sem okkur er heiður að gefa út hér. Hin bókin, sem við gefum út á, er minna þekkt en ekki síður yndislegt. Það er hrífandi saga handa ungum börnum, með fallegum teikningum, bæði skrifuð og teiknuð af japanskri listakonu sem býr í Frakklandi. Í framtíðinni langar okkur svo að opna rými í Reykjavík sem helgað yrði barnabókum og þar sem einnig yrði boðið upp á vinnustofur fyrir krakka,“ segir Cerise að lokum en frekari upplýsingar má finna á amforlag.com.

 

 

 

 

- Advertisement -

Athugasemdir