2019 | Birtingur útgáfufélag ehf | k.t. 620867-0129 | VSK.nr 11788 | Síðumúla 28 | Allur réttur áskilinn. Notkun á efni miðilsins er óheimil án samþykkis.

    Hún þorði, gat og vildi

    Franski rithöfundurinn, heimspekingurinn og baráttukonan Simone de Beauvoir var meðal fremstu hugmyndasmiða existentialismans og mótaði hugmyndir manna um jafnrétti öðrum fremur.

    Í bók sinni Hitt kynið fjallar hún um meðferð karla á konum gegnum söguna og leggur grunn að nýjum viðhorfum um konur og kvenfrelsi. Byltingarkenndasta hugmynd hennar var sú að enginn fæðist kona heldur verði kona.

    Simone var afburðagreind. Aðeins tuttugu og eins árs tók hún agrégation-próf í heimspeki en slík próf þreyttu menn í Frakklandi til að freista þess að fá góðar stöður við menntastofnanir. Hæfni hennar á ritvellinum varð til þess að hún varð fræg.

    Simone var afburðagreind. Aðeins tuttugu og eins árs tók hún agrégation-próf í heimspeki en slík próf þreyttu menn í Frakklandi til að freista þess að fá góðar stöður við menntastofnanir. Þeir sem best stóðu sig voru kallaðir agrégés og var Simone ein þeirra og að auki yngsti stúdent sem náð hafði þessu prófi.

    Þessi sérstæða stúlka ólst upp í virðulegri borgarafjölskyldu og var sú eldri af tveimur dætrum foreldra sinna. Hún fæddist þann 9. janúar árið 1908 í París. Georges Bertrand, faðir hennar var af lágaðli og hafði eitt sinn dreymt um að gerast leikari en af því varð ekki. Hann lærði lög og var ríkisstarfsmaður allt sitt líf. Hann hafði þó ávallt mikla ánægju af leikhúsi og bókmenntum en hann var trúlaus. François Brasseur hét móðir hennar og var af ríku fólki komin. Hún var hins vegar mjög trúuð og vildi ala börn sín upp í kaþólskri trú. Simone gekk því í kaþólskan stúlknaskóla til sautján ára aldurs og hlaut þar undirstöðumenntun. Sem barn var hún ákaflega trúuð en þegar hún var fjórtán ára varð eitthvað til þess að hún missti trúna og upp frá því var hún trúlaus.

    Simone vildi losna undan þeim höftum sem henni fannst borgaralegar kröfur samfélagsins setja konum. Hún átti í ástarsamböndum við bæði menn og konur og var ákaflega frjálslynd í kynferðismálum ef tekið er tillit til tíðarandans á þessum árum.

    AUGLÝSING


    Simone var ákaflega forvitið barn og pabbi hennar hélt af þeim sökum að henni alls konar bókum um hin ýmsu fræði. Viðleitni hans bar ríkulegan ávöxt því Simone skaraði alls staðar fram úr. Samband hennar við föður sinn var þó blendið því hann hafði alla ævi samviskubit yfir að geta ekki reitt fram heimanmund með dætrum sínum og hafði lítinn skilning á því að eldri dóttir hans vildi síst af öllu giftast og eignast börn. Hjónband kom aðeins einu sinni til greina af hennar hálfu en þá kom til greina að hún tæki saman við Jacques Champigneulle frænda sinn. Hún kaus þó frekar að lifa lífi fræðimanns.

    Aðeins Sartre var hærri

    Í kjölfar trúmissisins kviknaði áhugi hennar á því að kenna heimspeki. Hún lauk BA-prófi í heimspeki og stærðfræði frá kaþólskum skóla árið 1926 og sama ár stóðst hún próf sem gáfu henni skírteini um að hún hefði lokið æðri menntun í frönskum bókmenntum og latínu. Framhaldsnám í heimspeki stundaði hún í Sorbonne og hafði hugsað sér að ljúka certificates eða lokprófi í sögu heimspekinnar, almennri heimspeki, grísku og rökfræði árið 1927 og ári síðar í siðfræði, þjóðfélagsfræði og sálfræði. Lokaritgerð sína í heimspeki skrifaði hún um Leibniz en að hennar mat snerist heimspekin fyrst og fremst um umræðu um og skoðun á því sem manninum væri nauðsynlegt til að lifa.

    Du Beauvoir og Sartre áttu í stormasömu sambandi. Í dag hvíla þau hlið við hlið í Montparnasse kirkjugarðinum. Mynd/Anton Raath, Flickr.

    Árið 1929 tók hún svo agrégation-prófið sem fyrr var nefnt og náði betri einkunn en bæði Paul Nizan og Jean Hyppolite. Jean Paul Satre var ofurlítið hærri en hafa ber í huga að hann var að taka prófið í annað sinn. Karlarnir höfðu einnig allir sótt undirbúningstíma. Prófið varð örlagaríkt í fleiri en einum skilningi því hún varð yngsti heimspekikennari Frakklands og vegna þess góða árangurs sem hún náði fór Satre fram á að vera kynntur fyrir henni. Þá hitti hún í fyrsta sinn manninn sem varð elskhugi hennar.

    Þau áttu í opnu ástarsambandi upp frá þessu meðan bæði lifðu en giftust aldrei þótt Satre bæði hennar árið 1931. Þau eignuðust engin börn saman og bjuggu heldur aldrei saman.

    Þetta nýstárlega samband var fyllilega í anda skoðana Simone á kvenfrelsi. Hún vildi losna undan þeim höftum sem henni fannst borgaralegar kröfur samfélagsins setja konum. Hún átti í ástarsamböndum við bæði menn og konur og var ákaflega frjálslynd í kynferðismálum ef tekið er tillit til tíðarandans á þessum árum. Leiða má getum að því að fyrsta ástin í lífi hennar hafi raunar verið kona. Þær kynntust í stúlknaskólanum sem hún gekk í en Elizabeth Mabille, kölluð Zaza, dó árið 1929 úr heilahimnubólgu. Simone bæði talaði og skrifaði um vináttu þeirra en hún taldi að dauða vinkonu hennar hefði verið flýtt vegna þess að þegar hún dó stóð hún í deilum við fjölskyldu sína vegna þess að samið hafði verið um að hún giftist þvert gegn vilja sínum.

    Upphaf rithöfundarferilsins

    Simone kenndi á menntaskólastigi á fjórða áratug síðustu aldar, fyrst í Marseilles og síðar í Rouen. Hún fékk opinbera áminningu í Rouen fyrir að gagnrýna stöðu kvenna og friðarboðskap. Þegar nasistar hertóku Frakkland hugnaðist hún þeim ekki og þeir ráku hana árið 1941. Áhrif styrjaldarinnar urðu til þess að hún tók að skoða og skilgreina stöðu fræðimannsins út frá félags- og stjórnmálalegri stöðu á hverjum tíma. Árið 1943 var hún aftur rekin úr kennarastöðu en þá vegna kvörtunar foreldra sem töldu hana spilla hugarfari dóttur þeirra. Hún hætti þá alveg að kenna þrátt fyrir að hún hefði sérlega ánægju af starfinu.

    Í bók sinni Hitt kynið fjallar hún um meðferð karla á konum gegnum söguna og leggur grunn að nýjum viðhorfum um konur og kvenfrelsi.

    Frá barnæsku hafði Simone dreymt um að verða rithöfundur. Eftir að hún hætti að kenna reyndi hún að fá smásagnasafn sitt Quand prime le spirituel útgefna en enginn fékkst til þess þá. Sú bók var fyrst gefin út árið 1979. Hins vegar fékkst bók um skáldsagnagerðan ástarþríhyrning hennar, Olgu Kosakievicz og Sartre útgefin árið 1943. Bókin hét L‘Invitée eða Boðsgesturinn. Herseta Þjóðverja varð til þess að kveikja með henni vangaveltur um siðferðileg gildi og stríðsárin kallaði hún stundum móralska tímabilið í skrifum sínum. Á þessum árum komu út skáldsögur hennar Le Sang des Autres eða Annarra blóð og Tous Les Hommes son Mortels, Allir menn eru dauðlegir. Einnig birti hún ritgerðina Pyrrhus og Cinéas. Á þessum tíma skrifaði hún líka sitt eina leikrit. Les Bouches Inutiles.

    Simone tók lítinn þátt í Andspyrnuhreyfingunni en hún var engu að síður virk í pólitískri andspyrnu við nasista. Hún stofnaði ásamt öðrum fræðimönnum vinstrisinnað blað sem hét Les Temps Mondernes. Hún bæði skrifaði í það og ritstýrði því að hluta. Margar greinar hennar frá þessum tíma innihalda bæði merkilega siðferðisgreiningu og áhugaverðar pólitískar hugmyndir. Bók hennar Les Mandarins endurspeglar margt af þeim.

    Gekk frá öllu eftir sínu höfði

    Hæfni Simone á ritvellinum varð til þess að hún varð fræg. Sartre var það líka og samband þeirra varð til að draga þau bæði enn frekar fram í sviðsljósið. Fáir heimspekingar hafa sennilega náð að verða jafnþekktir í lifanda lífi. Athyglin varð þeim stundum um megn og þau drógu sig í æ ríkari mæli í hlé á árunum eftir stríð og kusu fremur að dvelja í sveitinni með nánum vinum en að sitja á kaffihúsum í París. Hún ferðaðist mikið og skrifaði margar bækur um ferðir sínar. Hún var afkastamikil og hélt áfram að gefa út bæði skáldsögur og fræðirit fram í andlátið. Sjálfsævisaga hennar og kveðjurit hennar um Sartre sem kom út árið 1981 sögðu síðan sögu þeirra frá hennar sjónarhóli.

    Þessi skynsama kona kom málum sínum í þann farveg sem hún kaus helst fyrir dauða sinn því hún ættleiddi sambýliskonu sína Silvie le Bon til að tryggja að hún hefði umsjón með ritum sínum að sér látinni. Simone de Beauvoir lést 14. apríl árið 1986 en áhrifa hennar á hugsun og viðhorf fólks gætir enn.

    Höfundur / Steingerður Steinarsdóttir

     

     

    Ekki missa af þessum

    Annað áhugavert efni

    Nýjast á Mannlíf.is