2019 | Birtingur útgáfufélag ehf | k.t. 620867-0129 | VSK.nr 11788 | Síðumúla 28 | Allur réttur áskilinn. Notkun á efni miðilsins er óheimil án samþykkis.

     Þegar blessuð boðefnin fara af stað

    Hláturinn léttir lífið, svefninn endurnærir og gráturinn veitir útrás. En hvað er það sem raunverulega gerist í líkamanum þegar mannfólkið hvílist, skemmtir sér eða líður illa? Jú, ýmis boðefni fara af stað og ná að breyta og gera upplifun okkar ríkulegri.

     

    Hvað gerist í líkamanum þegar við sofum?

    Á næturnar fer af stað endurnýjunarferli. Líkaminn leitast við að lækna, gera við og bæta sig. Í raun er allt á fullu. Börn vaxa til að mynda á nóttinni en ekki á daginn. Svefninn er líkn og hvíld. Vöðvarnir þarfnast slökunar og flókið samspil svefnhormóna, virknihormóna og boðefna verður til þess að fólk vaknar sjálft þegar það hefur hvílst nægilega. Hver og einn maður hefur sína eigin líffræðilegu klukku og hún stillir sig eftir formi hans. Efnið sem knýr klukkuna er boðefnið melatónín en framleiðsla þess liggur niðri í ljósi en eykst í myrkri.

    Melatónín er slakandi og ýtir undir svefn en þess vegna er líkaminn tilbúinn til hreyfingar yfir daginn og heilinn hnífskarpur. Þegar rökkrið sígur yfir hægist á starfseminni. Þess vegna er betra að sofa í myrku herbergi og sumar árstíðir eru hentugri en aðrar til að til dæmis vakna snemma og fara út að hlaupa eða lyfta lóðum í ræktinni. Meðan birtan er meiri eiga flestir auðveldara með að reyna á sig fyrst á morgnana en á veturna er hádegið besti tíminn fyrir ræktina.

    AUGLÝSING


    Þótt sennilega fáist ekki allir til að taka undir það að morgnarnir séu bestir fyrir kynlíf er það engu að síður svo samkvæmt rannsóknum. Því betur sem líkaminn er hvíldur því tilbúnari er hann fyrir fullnægingu. Bæði karlar og konur reyndust við mælingar fá sterkustu fullnæginguna á morgnana og voru fljótari að fá það.

    Hvað gerist í líkamanum þegar við hlæjum?

    Blessuð vellíðunaboðefnin fara af stað. Þegar menn hlæja losnar úr læðingi mikil orka og magavöðvarnir fá einstaklega góða æfingu. Menn geta hlegið svo mikið og hastarlega að þeir verði máttlausir af hlátri en, líkt og eftir góðan sprett á hlaupabrautinni, finna þeir eftir á fyrir því að orkan er meiri og afköstin aukast. Yfirmenn á vinnustöðum ættu því að reyna að koma starfsfólki sínu til að hlæja eins oft og þeir geta því það bæði léttir og bætir andrúmsloftið og eykur afköstin. Brandararnir sem ganga viðstöðulaust manna á milli á Netinu eru því hugsanlega afkastahvetjandi fremur en letjandi. Það er vert að hafa það í huga að senda brandarana áfram fremur en að sitja að þeim einn.

    Blessuð vellíðunaboðefnin fara af stað þegar við hlæjum.

    Það gerist eitthvað þegar líkaminn losar vellíðunarboðefni við hlátur, skvaldur og léttleika sem auðveldar meltingu. Vellíðunarboðefnin hafa áhrif á fleira, þau draga úr sársauka, minnka kvíða og áhyggjur, veita slökun og draga úr áhrifum streituhormóna.

    Hvað gerist í líkamanum þegar við hreyfum okkur?

    Hreyfing vinnur gegn streitu og vanlíðan. Vellíðunarboðefnin sem líkaminn losar við áreynslu vinna gegn áhrifum streituhormóna og meðan fólk hreyfir sig á það erfitt með að dvelja í huganum við eitthvað annað eins og t.d. fjárhagsáhyggjur. Rannsóknir hafa einnig sýnt að hreyfing dregur úr stoðkerfisverkjum og styrkir ónæmiskerfið. Aukinn styrkur og liðleiki eflir svo sjálfstraust því fólk fer að treysta sér betur til að takast á við dagleg verkefni og krefjandi aðstæður.

    Hvað gerist í líkamanum þegar við stundum kynlíf?

    Einn hluti þess að lifa heilbrigðu lífi er að rækta náin samskipti. Ótal rannsóknir sýna að lífsgæði þeirra sem eiga í góðu nánu sambandi eru almennt meiri en hinna. Þeir halda einnig betri heilsu lengur fram eftir ævinni. Einn hluti þess að skapa nánd í parasambandi er kynlíf. Það veitir ánægju, gefur fólki færi á að fjölga sér óski það þess og styrkir ónæmiskerfið. Immunoglobulin A er þáttur í ónæmiskerfinu sem leikur stórt hlutverk í að halda slímhúð heilbrigðri. Þeir sem stunda kynlíf tvisvar í viku hafa mun meira af þessu efni í blóði og munnvatni en hinir sem gera það sjaldnar. Þetta efni vinnur gegn sýkingum í kynfærum, munnholi, nefi og annars staðar þar sem slímhúð er og myndar m.a. góða vörn gegn kvefi.

    Kynlíf veitir ánægju, gefur fólki færi á að fjölga sér óski það þess og styrkir ónæmiskerfið.

    Margt bendir einnig til að gott kynlíf ýti undir sjálfstraust bæði karla og kvenna. Samkvæmt rannsókn Keith Levitt, Christopher Barnes, Trevor Watkins og David T. Wagner hefur virkt kynlíf áhrif á afköst og hæfni manna á vinnumarkaði. Þeir birtu grein um niðurstöður sínar í Journal of Management undir yfirskriftinni From the Bedroom to the Office: Workplace Spillover Effects of Sexual Activity at Home. Þar tala þeir um hvernig kynlíf getur aukið lífshamingju manna bæði líkamlega og andlega og skapað aukna vinnugleði og betri virkni á vinnustaðnum.

    Hvað gerist í líkamanum þegar við verðum hrædd?

    Boðefni sem annars vegar kalla á flótta- og varnarviðbrögð streyma út í alla vöðva. Adrenalínflæði fer af stað í hættulegum aðstæðum og vegna viðvarandi ótta. Hið sama gildir um streituhormónið kortisol og einnig ýmis vellíðunarboðefni sem deyfa sársauka. Það er leið líkamans til að hjálpa fólki að takast á við hið óyfirstíganlega. Við höfum öll heyrt sögur af manneskjum sem öðlast nánast ofurmannlegan styrk, hermenn sem bera særða félaga langar leiðir, menn og konur sem lyfta ótrúlega þungum hlutum ofan af ástvinum sínum, litlar manneskjur sem brjótast út úr sökkvandi bílum eða synda langar leiðir til að bjarga sér frá drukknun og fólk sem stekkur á flótta mun stærri og sterkari manneskju eða hópi sem gerir sig líklegan til að ráðast á það. Sögurnar eru óteljandi en afleiðingarnar eru alltaf þær sömu, boðefnatæming.

    Hún hefur vakið athygli vísindamanna undanfarna áratugi og þeir kannað áhrif þessa á andlega líðan fólks. Eftir á finna flestir fyrir mikilli þreytu, depurð og vanlíðan. Það tekur langan tíma að vinna úr líkamlega þættinum ekki síður en hinum andlega. Einfaldasta dæmi um þetta er svokölluð „hangover blues“ eða timburmannadeyfð. Allir kannast við hafa drukkið einum eða tveimur drykkjum of mikið kvöldið áður og finna fyrir leiða og eftirsjá daginn eftir. Tilfinningin situr stundum í mönnum í tvo til þrjá daga þrátt fyrir að þeir hafi litla eða enga ástæðu til að finna fyrir iðrun. Ástæða þessa er að áfengi örvar framleiðslu vellíðunarboðefna líkamans og ef farið er yfir strikið hafa menn tæmt kirtlana og þeir þurfa einfaldlega tíma til að ná sér.

    Ómetanleg innsýn

    Þessi aukna þekking á líkamlegum viðbrögðum við áföllum og afleiðingum þeirra geta í framtíðinni ekki bara hjálpað heilbrigðisstarfsfólki að bregðast við vanda fólks með áfallastreitu heldur einnig aflað nýrra sönnunargagna fyrir rétti. Með því að mæla stöðu margvíslegra streitutengdra hormóna er mögulegt að sýna fram á að þessi einstaklingur hafi vissulega upplifað alvarlegt áfall og talið sig í lífshættu. Að sama skapi er svo mögulegt að hægt væri að þróa lyf sem bæta mönnum upp skortinn á boðefnum og þá verði hægt að draga úr einkennum áfallastreitu og koma í veg fyrir langtímaáhrif hennar á líf fólks. En hingað til hefur verið erfitt að lækna áfallastreitu og manneskjur glímt við líkamlega kvilla oft árum saman og alvarleg andleg vandamál.

    Lestu meira

    Annað áhugavert efni

    Nýjast á Mannlíf.is