Hjördís Leifsdóttir á Brúnastöðum: ,,Það eru gríðarlega erfiðir tímar fyrir sauðfjárbændur.“

Gestur Guðna Ágústs­sonar að þessu sinni, stór­bónd­inn, félags- og mann­fræð­ing­ur­inn Hjördís Leifs­dóttir á Brúna­stöðum í Fljótum, hefur áhyggjur af afkomu sauð­fjár­bænda.

„Það eru gríð­ar­lega erf­iðir tímar fyrir sauð­fjár­bændur. Ég hef miklar áhyggjur af hvað verður. Ég held að núna þessa dag­ana sé fólk að taka afdrifa­ríkar ákvarð­anir um sína fram­tíð því fólk er að panta og kaupa áburð og það er bara stærri biti en margir ráða við þannig að ég held að fólks sé að velta fyrir sér hvað verður með fram­tíð­ina því að það er ekki bara þannig að þetta sé að skella á núna heldur hafa und­an­gengin ár verið svo erfið og fólk er búið að ganga svo á bæði fjár­magn og þol því það hefur alltaf kannski trúað því að eitt­hvað betra sé framundan en maður sér það ekki alveg í hendi sér að svo sé. Það er ekki bara áburð­ur­inn sem mun hækka heldur öll aðföng og þó ég viti núna að staða birgða sé góð þá held ég ekki að það muni duga til. Það mun þurfa að verða mikil hækkun [afurða­verðs] ef endar eiga að ná saman, það er bara svo­leiðis.
Það er svo auð­velt að vera með orð­ræðu sem gengur í fólk að mat­væla­verð sé allt of hátt og það sé miklu lægra ann­ars­staðar en málið er að ef við hugsum um það þá kostar að fram­leiða mat ef við ætlum að borga fólki mann­sæm­andi laun, hafa aðbúnað eins og við sættum okkur við við skepn­urnar þá kstar að fram­leiða þessa vöru og ef hún kostar ekki mikið þá er ein­hvers­staðar pottur brot­inn, það segir sig sjálft.“

Ær, kýr og fósturbörn

Hún telur að þegar komi að inn­fluttum afurðum þurfi að skoða aðbúnað skepn­anna, hvaða lyf þau hafi fengið og gera þurfi sömu kröfur til inn­lendra og inn­fluttra afurða.

Hjónin Hjördís Leifs­dóttir og Jóhannes Rík­harðs­son fluttu að Brúna­stöðum árið 2000 og reka þar fjöl­breytt bú. Þau halda þar 750 ær og með um 2000 kindur í afrétti, Anguskýr, geitur, eru skóg­ar­bændur, reka lít­inn hús­dýra­garð auk þess að eiga í sam­starfi við græn­lenskan land­bún­að­ar­há­skóla og taka að sér fóst­ur­börn.

Ostaframleiðsla

Í vinnslu þeirra fram­leiða þau bæði kjör­af­urðir sínar en leggja jafn­framt mik­inn metnað í fram­leiðslu geita­osts.

„Allt umhverfi smá­fram­leiðslu er orðið okkur svo vin­sam­legt. Við byrj­uðum á að taka nám­skeið um beint frá býli þar sem við fengum svo mikla hand­leiðslu varð­andi hvaða reglu­gerðir gilda og hvernig maður á að leita sér aðstoðar og sækja styrki en þetta er svo nauð­syn­legt þegar maður ætlar að hella sér út í [fram­leiðslu] því þetta kostar svo mikla pen­inga. Við létum slag standa og gerðum þessa vinnslu sem þýðir að við erum ekki bara að búa til osta heldur getum við með­hndlað allar okkar afurðir; kjöt og annað. Nú erum við búin að vera í þess­ari ota­fram­leiðslu í rúmt ár og það hefur gengið ótrú­lega vel. Okkar heppni eða skyn­semi var að fá með okkur í lið gott teymi. Við fengum frá­bæran osta­gerð­ar­mann með okkur, Guðna Hannes, en það er algert skil­yrði að fólk viti hvað það er að gera og geri það vel. Jóhannes er alger snill­ingur í ræktun og þú þarft að kunna að umgang­ast skepn­urnar til að fá frá þeim afurðir. Svo er ég í sölu­málum og krakk­arnir sjá um tækni­málin. Þetta er flókið og dýrt ferli því maður pakkar ekki bara vör­unni upp í bíl og keyrir á ein­hverja afurða­stöð og ein­hver tekur við kefl­inu þar.“

Hjördís lítur svo á að nauð­syn­legt sé að þétta byggð á lands­byggð­inni til að koma til móts við ferða­þjón­ust­una þegar hún mun fær­ast aftur í vöxt „Það er bara ein­hvern veg­inn þannig að þurfa allir hvor á öðrum að halda og það er orðið stjrál­býlt víða nú þegar, mjög. Maður keyrir um landið, sér­stak­lega aust­ur­fyrir, og það eru heilu sveit­irnar komnar í eyði. Þetta er svo sorg­legt að sjá því hurð­inni hefur verið lokað á bæj­unum og það eru ekki ljós. Það eru engir ríkir aðilar að kaupa þetta til að nýta sem sum­ar­hús og á þessum strjál­býlu svæðum sem eru ekki vin­sæl til ferða­þjón­ustu, það er ekki einusinni mark­aður fyrir jarð­irnar og folk virð­ist ganga út eigna­laust. Þetta er ótrú­lega sorg­legt. Viljum við að landið sé svona? Að folk keyri um landið og það séu heilu sveit­irnar í eyði. Viljum við að fólk upp­lifi það?“