Oksana frá Úkraínu á Íslandi: „Á morgun vitum ekki hvað gæti gerst“

Stockfish Kvik­mynda­há­tíðin fer nú fram í átt­unda sinn dag­ana 24. mars -3. apríl í Bíó Paradís. Yfir tutt­ugu alþjóð­legar verð­launa kvik­myndir eru sýndar ásamt stutt­mynda­keppn­inni Sprett­fiskur. Mannlíf lét sig ekki vanta og fékk þann heiður að ræða við Oksana Cherkashyna frá Úkraínu sem er aðal­leik­kona kvik­mynd­ar­innar Klondike.

Myndin var valin á Stockfish kvik­mynda­há­tíð­ina áður en stríðið braust út vegna þess að hún var að fá mjög góða dóma og vinna til verð­launa. Í ljósi núver­andi atburða var ákveðið að hún yrði opn­un­ar­mynd hátíð­ar­innar og að staðið yrði fyrir söfnun fyrir úkra­ínskt flótta­fólk hér á landi.

Borgin er staðsett við landmæri Rússlands, því miður

Mynd: Brynjar Leó Hreið­ars­son

Oksana er upp­runa­lega frá Kharkiv í Úkraínu. „Þar ólst ég upp og varð að þeirri mann­eskju sem ég er í dag. Kharkiv er ein af stærstu borgum aust­ur­hluta Úkraínu og er borgin stað­sett við landa­mæri Rúss­lands, því miður. Og nú á meðan við erum að tala saman er rúss­neski her­inn að skjóta borgin niður með flug­skeytum og sprengjum.“

Í apríl mun Oksana taka þátt í upp­setn­ingu á nýrri sýn­ingu í Powszechny leik­hús­inu í Varsjá. „Þetta er gjörn­ingur sem er byggður á skáld­sög­unni Orlando eftir rit­höf­und­inn W. Woolf. En svo fer ég um leið og ég kem aftur heim í tökur á nýrri sjón­varps­s­eríu í Varsjá.

Eins og staðan er nú, er ég með aðsetur í Varsjá. Ég skamm­ast mín fyrir að segja þetta, en ég var svo hepp­inn að ná að yfir­gefa Úkraínu áður en inn­rásin hófst. Þann 14. febr­úar vorum við á frum­sýn­ingu á kvik­mynd­inni Klondike á Berl­inale kvik­mynda­há­tíð­inni og gistum þar alla hátíð­ina. Ég var með bók­aðar sýn­ingar í Varsjá þann 24. febr­úar svo ég ákvað að fara beint frá Berlín til Varsjá.

Þegar inn­rásin hófst, fann ég fyrir miklum innri sárs­auka. Sárs­aukin kom vegna þess að ég var svo langt frá ást­vinum mínum, á meðan að þau voru að upp­lifa stöðugar sprengju­árásir. Það hefur verið mjög sárt að vera ekki hjá þeim í Kharkiv og í Kyiv.“

Oksana segir að í ljósi aðstæðna muni móðir hennar og systir örugg­lega flytja frá Kharkiv og sam­ein­ast henni í Varsjá. Faðir minn neitar hins vegar að fara frá Úkraínu. Hann vinnur hjá hita­veit­unni í borg­inni og passar upp á að það sé hiti í hús­unum, sem er að sjálf­sögðu mjög mik­il­vægt. Hann sagði við mig að hann gæti ekki skilið eftir konur og börn án vatns og hita.

Pabbi minn er sönn hetja ásamt millj­ónum Úkra­ínu­manna sem hafa ákveðið að dvelja á heim­ilum sínum og standa saman gegn rúss­nesku hryðju­verka­árás­unum. Það hefur tekið mig nokkurn tíma að sætta mig við þessa ákvörðun föður míns og ég er enn að vinna í öllum þeim til­finn­ingum sem koma upp í þessum aðstæðu. En ég ætla ekki að missi von­ina.“

Þeir munu aldrei eyðileggja sjálfsmynd okkar 

Þetta er í fyrsta sinn sem Oksana heim­sækir Íslandi, en hún seg­ist hafa verið mjög spennt fyrir ferð­inni. „Svo fal­legt og ein­stakt land. Ég held að ákvörðun mín um að koma hingað hafi verið tví­þætt. Í fyrsta lagi þá hef ég fundið fyrir þeirri þörf að miðla því sem er að ger­ast í Úkraínu og hvað við höfum þurft að fara í gegnum með ást­vinum, vinum og sam­starfs­mönnum.

Annars vegar, er það að fá að taka þátt i kvik­mynda­há­tíð sem er alltaf svo­lítið frí og þeim fylgir svo mikil gleði. Ég fæ að kynn­ast nýju hæfi­leik­a­ríku fólki og fylgja kvik­mynda­draumnum mínum og mark­miðum. Þetta er hluti af mínu lífi og sjálfs­mynd minni. Rúss­neskir her­menn geta eyði­lagt húsin okkar, en þeir munu aldrei eyði­leggja sjálfs­mynd okkar né taka frá okkur sjálf­stæðið.“

Lífið fyrir stríð

Mynd: Brynjar Leó Hreið­ars­son

Kvik­myndin fjallar um mót­spyrnu einnar konu. „Ég hef alltaf velt því mikið fyrir mér hvernig við getum unnið upp á móti öllu þessu ofbeldi, sem við Úkra­ínu­menn þurfum að lifa við.

Eftir að ég horfði á mynd­ina og sá minn karakter úr fjar­lægð sá ég að eig­in­leikar eins og; umönnun og blíða geta unnið gegn ofbeldi. Á sama tíma finnst mér það svo áhuga­vert að þessir eig­in­leikar séu oft­ast taldir kven­legir og litið til kvenna sem búa yfir þessum eig­in­leikum sem kúg­aðar. Í kvik­mynd­inni sjáum við greini­lega hvernig varn­ar­leysi sögu­hetj­unnar, þrá­hyggju­kennd tryggð hennar við heim­ilið, lífið fyrir stríðið og nýtt líf innra með henni verða hennar styrkur og hennar mót­staða gegn öllu ofbeld­inu í stríð­inu. Ég held að boð­skapur Klondike sé að þessi heimur gæti verið betri ef við værum aðeins blíð­ari og trygg hvort við annað.

Á Stockfish hátíð­inni fannst mér myndin virki­lega ná til hjarta áhorf­enda.

Ég mun aldrei missa vonina

Stríðið getur ekki stöðvast af sjálfu sér, það verður að stöðva það. Úkra­ínska þjóðin berst í örvænt­ingu fyrir fram­tíð sinni og ég held fyrir fram­tíð alls heims­ins. Heim­ur­inn getur ekki bara stigið til hliðar setið hjá. Okkur er sagt að ef NATO taki þátt í átök­unum muni þriðja heims­styrj­öldin hefj­ast. En það sem er að ger­ast núna í Kharkiv, Mariupol, Kyiv er heims­styrj­öld. Í dag eru millj­ónir manna í lífs­hættu, ást­vinir mínir og morgun vitum ekki hvað gæti gerst, kannski gæti það verið þú. Þannig að ef þjóðir heims finna ekki hug­rakkið hjá sér til að standa með okkur, biðjum við um hjálp svo við getum varið okkur sjálf.

Ég hef engin sér­stök plön fyrir fram­tíð­ina. Eftir 24. febr­úar hefur tím­inn flætt áfram eins og einn langur enda­laus dagur, sem ég vona að endi með sigri úkra­ínska hers­ins og úkra­ínsku þjóð­ar­innar gegn harð­stjórn Pútíns í Rúss­landi. Ég mun aldrei missa von­ina.“