Mannlíf og mannlífið

Höfundur/ Henry Alex­ander Henrys­son, heim­spek­ingur

Ég þekki ekki sög­una bak­við það hvers vegna for­eldrar mínir gerð­ust strax áskrif­endur að tíma­rit­inu Mannlífi þegar það hóf göngu sína á níunda ára­tugnum. Það hefur verið fremur óvænt fram­taks­semi af þeirra hálfu. Að þau hafi aldrei haft fyrir því að segja upp áskrift­inni þangað til útgáfan lagð­ist af var kannski dæmi­gerð­ara fyrir þau. Og í gegnum árin hlóð­ust upp árgangar og tölu­blöð af þessu ágæta tíma­riti. Stundum brá þar fyrir ágætum töktum og tíma­ritið virk­aði sem hið íslenska Der Spiegel. Oftar minnti það fremur á erlend slúð­ur­blöð og á verstu árunum var það meira eins og ofvax­inn vöru­listi. Aug­lýs­ingar og kostuð umfjöllun hafði alveg tekið tíma­ritið yfir.

Það besta við þessa áskrift­ar­sögu er að árgang­arnir eru allir til reiðu í sum­ar­húsi fjöl­skyld­unnar. Ég veit ekk­ert skemmti­legra heldur en að fá mér kaffi­bolla í sveit­inni og teygja mig af handa­hófi í gam­alt ein­tak. Í hverju tölu­blaði má alltaf finna eitt­hvað áhuga­vert. Viðtöl við svo­kall­aða við­skipta­snill­inga voru alltaf vin­sæl. Þau við­töl, sem og alls konar úttektir á við­skipta­veldum í íslenskum sam­fé­lagi, sýna skemmti­lega fram á að ekki var alltaf mikil inni­stæða fyrir oflæt­inu. Og svo rekur maður einnig augun í tækninýj­ungar sem voru svo stór­kost­legar að lengra varð ekki kom­ist í þeim vöru­flokki. Full­komnun var náð.

Ég hef kennt tuga nám­skeiða um gagn­rýna hugsun á háskóla­stigi og fyrir almenn­ing á und­an­förnum árum. Í kennsl­unni hvarflar það að mér í hvert sinn að lík­lega sé besta kennslu­efnið í sum­ar­hús­inu fyrir austan. Ekkert af því sem okkur er sagt í sam­tím­anum að sé snilld og ómissandi er lík­legra til að stand­ast tím­ans tönn heldur en það efni sem fyllti síður Mannlífs árum saman. Megr­un­ar­ráðið árið 1988 reynd­ist ekki töfra­lausn – ekki fremur en hvaða nær­ing­ar­trend sem skekur inter­netið í dag. Ekkert tæki er lausn á öllum okkar vanda­málum, það er ekki hægt að sveigja og beygja hag­ræn lög­mál bara af því að maður kemur svo vel fyrir og það er ekki hægt að stytta sér leið til að efla traust til íslenskra stjórn­mála. Enginn leik­ari eða tón­list­ar­maður er end­an­lega búinn að meika það.

Vissu­lega þarf lestur á gömlum tölu­blöðum Mannlífs ekki alltaf að vekja upp nei­kvæðar hugs­anir. Maður þarf ekki alltaf að fussa og sveia. Inn á milli gleðst maður yfir því hvernig hæfi­leikar og vinnu­semi gera það að verkum að í íslensku sam­fé­lag­inu er þrátt fyrir allt til fólk sem á raun­veru­legt erindi á síður tíma­rita. Til dæmis er óborg­an­legt að sjá Bubba Mortens end­ur­fæð­ast með nokk­urra ára milli­bili. Og við það að blaða í gegnum gömul ein­tök styrk­ist maður í þeirri trú að ein­ungis tveir Íslend­ingar hafi náð máli á heims­vísu und­an­farna ára­tugi. Að þeir séu báðir konur ætti ekki að koma neinum á óvart. Ein kona til, Hildur Guðna­dóttir, mun svo vænt­an­lega bæt­ast í þennan hóp.

En hvað lærir maður á lestri gam­als Mannlífs? Ég hef per­sónu­lega dregið nokkra lær­dóma af kaffi­drykkju með gömul hefti í hönd­unum. For­síðu­mynd þýðir ekki að maður sé kom­inn til að vera. Að tjá ást sína í við­talið þýðir ekki að hún muni end­ast að eilífu. Alvöru hlutafé og eigið fé er bráð­s­nið­ugt í rekstri fyr­ir­tækja. Engin græja er svo ómissandi að maður geti ekki beðið eftir næsta eða þar næsta mód­eli. Og svona mætti lengi telja. Hver veit svo nema að mik­il­væg­asti lær­dóm­ur­inn sé hversu nauð­syn­legt það er hverju sam­fé­lagi að halda úti tíma­rita­út­gáfu þar sem leit­ast er við að festa á blað svip­myndir mann­lífs sam­tím­ans. Útgáfan mun taka breyt­ingum með minni áherslu á prentað efni en maður ótt­ast að útgáfan legg­ist að lokum af ef við ætlum ein­ungis að grípa í blöð á kaffi­húsum og aldrei borga fyrir aðgang. Oflæti, almanna­tengsl og aug­lýs­inga­mennska mun auð­vitað alltaf lita tíma­rita­út­gáfu, en allt það er um leið ein­kenni á sam­tím­anum. Við þurfum reglu­lega að fá tæki­færi til að horfast í augu við brest­ina í dóm­greind okkar. Án þeirra tæki­færa mun dóm­greindin seint efl­ast.