Miðvikudagur 29. júní, 2022
9.8 C
Reykjavik

Aðventukransinn og kertanöfnin

Helgarviðtalið

- Auglýsing -

Orðrómur

- Auglýsing -

Aðventukransar eiga rætur að rekja til ársins 1839, þegar þýski guðfræðingurinn Johann Hinrich Wichern kynnti þá til sögunnar í tengslum við trúboðsstarf sitt.

Aðventukrans Wicherns var því frábrugðinn krönsunum eins og við þekkjum þá í dag, því auk þess að vera prýddur fjórum stórum kertum, einu fyrir hvern sunnudag í aðventu, var á honum einnig að finna mörg lítil rauð kerti.

Fjöldi litlu kertanna var breytilegur, allt eftir því hve margir virkir dagar voru frá fyrsta sunnudegi í aðventu fram á aðfangadagskvöld.

Vagnhjól sem aðventukrans

Wichern notaði gamalt vagnhjól í fyrsta aðventukransinn sinn sem gefur til kynna að honum hafi verið kunnugt um eldri hefðir þegar hann innleiddi þennan sið.

Kransahefðin er nefnilega þekkt í gömlum heimildum þar sem táknfræði hjólsins er getið.

Á miðöldum var aðventukransinn látinn tákna hjól ársins sem allt fram á dimmasta dag ársins hafði snúist heilan hring og var nú í þann veg að færa mönnunum aftur birtu og yl.

- Auglýsing -

Kertaljósahefðin á rætur að rekja aftur í heiðni þegar mesta skammdeginu var fagnað með sólstöðuhátíðum sem færðu fólki birtuna á nýjan leik.

Og svo kom greni…

Wichern léði aðventukransinum nútímalega merkingu, þó svo að það hafi ekki gerst samstundis.

Í kringum árið 1860 þakti hann hjólið með greni og þótti beitt grenið minna á þyrnikórónuna sem Jesús bar þegar hann var krossfestur.

Rauð eða hvít aðventuljós

- Auglýsing -

Wichern léði litum kertanna jafnframt mikla merkingu en hann valdi hvít kerti sem tákn um sakleysi og rauð lét hann svo tákna ást eða kærleika. Hér lenti hann þó í vandræðum.

Margir kirkjunnar menn töldu nefnilega að kertin ættu að vera fjólublá, því það væri kirkjunnar litur fyrir aðventuna.

Allar götur síðan hafa aðventuhefðir skipst í tvennt.

Aðventukransinn var svo líklega innfluttur til Íslands af dönskum kaupmönnum og sást fyrst í tveim stærstu bæjum landsins Reykjavík og Akureyri. (Árni Björnsson, 2000: 334).

Þessi siður kom til Íslands um 1940 og var í fyrstu aðallega notaður til að skreyta búðarglugga en á milli 1944 og 1950 fer hann að birtast á borðum þeirra efnameiri og jafnframt því fara verslanir að selja aðventukransinn um og upp úr 1960 (Árni Björnsson, 2000: 334).

Í blaðagrein með mynd af aðventukransi hangandi neðan úr lofti á einkaheimili í Reykjavík, segir svo: „síðustu árum eru margir hér á landi farnir að hafa í húsum sínum aðventukransinn“ (Jón Auðuns, 1960: 3). Svo greinilegt er að landsmenn hafa verið nokkuð fljótir að meðtaka þennan sið enda nýjungagirni Íslendinga annáluð.

Þróun kransins

Frá 1954 til 1978 er oftast minnst á aðventukransinn í alls konar blöðum og tímaritum. Fyrsta skýra leiðsögnin um tendrun og notkun á aðventukransinum er umfjöllun í Morgunblaðinu 5. des. 1954, bls. 24, (279 tbl.) en þar segir:

Síðastliðinn sunnudag var fyrsti sunnudagur í jólaföstu. Þann dag tendruðu þúsundir manna um gjörvallan heim fyrsta jólaljósið – kveikt var á fyrsta kertinu í jólaföstukransinum eða aðventukransinum….Kransinn hangir í fjórum silkiborðum, sem eru festir í hnúð sem er ofan á 35-40 sm. langri stöng, sem stendur á fæti…Verðið ykkur úti um aðventukrans fyrir næsta sunnudag, þá er kveikt á þremur kertum, og þannig bætist alltaf eitt kerti við, þar til kveikt hefur verið á öllum (Mbl. 5. des. 1954, bls. 24, 279 tbl.).

Eftir þetta fer umfjöllunum að fjölga jafnt og þétt, sérstaklega eftir 1960. Þessir silkiborðar sem hér er sagt frá í lýsingunni hurfu þó rétt um og eftir 1974 og var það fyrst og fremst að völdum umræðu um hættu á sjálfsíkveikju en einnig vegna breytinga í jólaskreytingatísku (Valgerður Valdemarsdóttir, 2007).

Kertin fá þó ekki opinberlega nöfn fyrr en í desember 1978 þegar Jón Dalbú Hróbjartsson, Karl Sigurbjörnsson og Sigurður Pálsson eru ráðnir til við að skrifa í jóladálka Morgunblaðsins og skipta þeir með sér verkum. Fellur aðventukransinn í hlut séra Karls Sigurbjörnssonar (Karls Sigurbjörnsson, 2006).

Hér koma kertanöfnin fram í eftirfarandi röð:

– Spádómakerti; Morgunblaðið 3. desember 1978, bls. 68.

– Betlehemskerti; Morgunblaðið 10. desember 1978, bls. 66.

– Hirðakerti; Morgunblaðið 17. desember 1978, bls. 56.

– Englakertið, kemst þó ekki á prent fyrr en í Morgunblaðinu 20. des, 1981.

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. Mannlíf áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.
 

Lestu meira

- Auglýsing -

Veistu meira um málið?

Endilega láttu heyra frá þér!
Frjálst er að senda nafnlausa ábendingu en netfang þarf að vera útfyllt.
Fullum trúnaði er heitið.

Deila

Nýtt í dag

Mest lesið í vikunni

Í fréttum er þetta helst...

- Auglýsing -